Skalowanie porcji to przeliczenie gramatur przepisu na inną kaloryczność. Przepis z katalogu ma jedną porcję, np. 430 kcal. Jeżeli w jadłospisie potrzebny jest obiad na 750 kcal, program zwiększa gramatury składników tak, aby posiłek miał 750 kcal, a przy tym nadal był poprawnie skomponowanym daniem.

Program nie mnoży wszystkich składników jednakowo. Każdy składnik rośnie albo maleje według swojej roli w daniu: produkty węglowodanowe (kasza, ryż, makaron, pieczywo) i tłuszcze (oliwa, masło, orzechy) — najwięcej, produkty białkowe (mięso, ryby) — mniej, warzywa i owoce — jeszcze mniej, a przyprawy, zioła, kawa i suplementy — wcale. Dzięki temu porcja na 750 kcal nie jest „półtora talerza sałaty" ani „trzy łyżeczki soli".

Przeliczenie dotyczy wyłącznie kopii posiłku w jadłospisie pacjenta. Przepis w bazie centralnej pozostaje bez zmian. Przy przeliczonym posiłku stoi etykieta, np. ×1,75 — stosunek kaloryczności po przeliczeniu do kaloryczności przepisu.

Skalowanie działa w trzech miejscach jadłospisu. We wszystkich obowiązują te same reguły (część 3). Dotyczy każdej diety — nie tylko diety sportowej ani modułu jelitowego.

Skalowanie jest dostępne tylko w jadłospisie nieopublikowanym. Jadłospis, który pacjent już widzi, trzeba najpierw wycofać z publikacji.

Reguły obowiązują bezwarunkowo. Gdy którejś nie da się spełnić, program nie przelicza posiłku „w przybliżeniu" — odmawia i podaje powód. Posiłek pozostaje wtedy bez zmian (przy posiłku) albo nie wchodzi do jadłospisu (w oknie i w generatorze).

Reguła 1 Zakres: od połowy do trzykrotności przepisu

Porcja może wynieść od ×0,5 do ×3 porcji z przepisu, ze skokiem 0,05 (×1,5; ×1,55; ×1,6…). Przepis na 200 kcal nie zostanie przeliczony na 750 kcal, bo wymagałoby to ×3,75.

Reguła 2 Cel: środek widełek

W generatorze i w oknie program celuje w środek widełek: dla 700–800 kcal jest to 750 kcal. Przy posiłku celem jest wpisana liczba, z dopuszczalną różnicą ±5 % (dla 750 kcal: od 713 do 788 kcal), bo mnożniki idą skokiem 0,05.

Reguła 3 Każdy składnik według swojej roli

Rola wynika z rodzaju składnika w katalogu, a gdy rodzaj tego nie rozstrzyga (nabiał, jaja, strączki, produkty gotowe) — z tego, które makro dominuje w jego energii: ponad połowa z tłuszczu → tłuszcz, ponad 30 % z białka → białko, pozostałe → węglowodany. Składnik bez wartości odżywczych (woda, guma guar) jest nietykalny.

Reguła 4 Makro — według ustawień diety

Program dobiera mnożniki ról tak, aby posiłek trafił w kalorie i w rozkład makroskładników, jeżeli jest ustawiony:

• w zwykłej diecie — procenty białka, tłuszczów i węglowodanów z ustawień generatora tego pacjenta (pola „udział w kaloriach");
• w diecie sportowej — procenty z profilu dnia, do którego posiłek należy;
• puste pola = „nie ograniczam" — program pilnuje wyłącznie kalorii, a rozkład makro posiłku zostaje zbliżony do przepisu.

Kalorie mają pierwszeństwo: rozkład makro jest dociągany w granicach ról (reguła 3), a na koniec gramatury są poprawiane pod kalorie. Za rozkład makro posiłek nie odpada; jeżeli po przeliczeniu nadal nie trzyma procentów z ustawień, na liście posiłków dostaje oznaczenie „nie pasuje" — tak jak każdy inny posiłek.

Reguła 5 Limit wagi talerza

Posiłek po przeliczeniu może ważyć najwyżej 900 g; przy większej kaloryczności limit rośnie: 1 g na 1,6 kcal (posiłek na 1 800 kcal — do około 1 125 g). Limit obowiązuje w każdym z trzech miejsc. Przeliczenie, po którym talerz byłby cięższy, jest odrzucane.

Reguła 6 Moduł jelitowy — próg liczony po przeliczeniu

W jadłospisie z włączonym modułem jelitowym posiłek po przeliczeniu jest sprawdzany na progi FODMAP tej fazy. Więcej kaszy to więcej fruktanów: przepis, który w porcji z katalogu mieści się w progu, po powiększeniu może próg przekroczyć. Taki posiłek jest odrzucany z podaniem rodziny cukrów i procentu normy.

Reguła 7 Przepis w widełkach wchodzi bez zmian

W oknie i w generatorze przepis, którego kaloryczność mieści się w widełkach, jest wstawiany ×1 — gramatury z przepisu, bez etykiety.

Reguła 8 Katalog pozostaje nietknięty

Przeliczane są gramatury i miarki domowe kopii posiłku w jadłospisie. Kalorie, makro, wymienniki, lista zakupów i wydruk liczą się z tych gramatur. Przepis w bazie centralnej nigdy się nie zmienia.

A. W oknie „Dodaj posiłki z bazy centralnej"

1. Na liście jadłospisu, przy typie posiłku, kliknij „Dodaj posiłki z bazy centralnej".
2. W filtrze „kaloryczność" wpisz widełki, np. 700 i 800.
3. Zaznacz kratkę „skaluj porcje (×0,5–×3)". Lista rozszerza się o przepisy, które da się przeliczyć do widełek.
4. Przy kaloryczności przepisu odczytaj plakietkę: „×1,75 → 750 kcal" (przeliczenie możliwe) albo „nie da się przeliczyć" (reguły nie pozwalają; po najechaniu — powód).
5. Zaznacz przepisy, wybierz typ posiłku i kliknij „Dodaj". Okienko wymienia przeliczone porcje. Przepisy odrzucone są wymienione z powodem.

B. Przy posiłku na liście jadłospisu

1. Przy kaloryczności posiłku jest pole z liczbą (domyślnie obecna kaloryczność) i przycisk „przelicz".
2. Wpisz docelową kaloryczność, np. 750, i kliknij „przelicz".
3. Odczytaj komunikat: „Posiłek „…" przeliczony na 748 kcal (×1,75; węglowodanowe ×2,4 · tłuszcze ×1,8), waży 640 g" — albo odmowę z powodem (część 7).
4. Kolejne przeliczenie liczy się od stanu obecnego, nie od przepisu: po ×1,75 wpisanie kaloryczności wyjściowej przywraca kalorie, ale proporcje składników mogą się nieco różnić od przepisu, bo role mają własne granice.

C. W generatorze

1. W ustawieniach generowania zaznacz „dopuść skalowanie gramatury".
2. Generator dobiera przepisy w widełkach; gdy ich brakuje, przelicza przepisy spoza widełek według tych samych reguł.
3. Po wygenerowaniu posiłki przeliczone mają etykietę „×…". Komunikat po generowaniu podaje, ile przepisów odrzucono po przeliczeniu (waga talerza, próg FODMAP).

Miarki domowe („2 łyżki") są przeliczane razem z gramaturą. Miarka po przeliczeniu może być niewygodna do odmierzenia (np. 3,5 łyżki) — w takim przypadku popraw gramaturę składnika ręcznie w składzie posiłku.

• Nie zmienia przepisu w bazie. Przeliczana jest wyłącznie kopia w jadłospisie.
• Nie dokłada ani nie usuwa składników. Danie bez produktu białkowego nie zyska białka przez skalowanie — zmienią się tylko gramatury tego, co w nim jest.
• Nie zastępuje generatora. Skalowanie w oknie i przy posiłku dotyczy pojedynczych posiłków; rozkład całego dnia układa generator.
• Nie mnoży wszystkiego jednakowo. Nie ma pola „×1,5" dla całego posiłku. Jeżeli potrzebna jest inna proporcja składników niż wynika z ról, zmień gramatury ręcznie w składzie posiłku.
• Nie działa w jadłospisie opublikowanym.
• Nie zmienia porcji uczestników w diecie dla pary wprost. Porcje osób liczą się od porcji odniesienia — po przeliczeniu posiłku porcje uczestników liczą się od nowej porcji odniesienia (instrukcja „Dieta dla pary", część 2).

Wspólna zasada odmów: program nie przelicza „w przybliżeniu". Jeżeli reguł nie da się spełnić, posiłek zostaje taki, jaki był, a komunikat podaje liczby, z których wynika odmowa.